Erysipelothrix rhusiopathiae (of Insidiosa)

Tegenwoordig wordt de term 'Insidiosa' als een verouderd synoniem beschouwd van Erysipelothrix rhusiopathiae, maar de oude benaming (Latijn: 'verraderlijk' of 'sluipend'), geeft nog steeds een aardig inkijkje in hoe artsen en microbiologen deze bacterie vroeger ervoeren: als een subtiele, maar potentieel gevaarlijke indringer.

Erysipelothrix rhusiopathiae is een bacterie die overal ter wereld voorkomt. Het is een zogenoemde zoönose, een ziekteverwekker die zowel dieren als mensen kan infecteren. De bacterie komt voor bij veel verschillende dieren en kan lang overleven in bijvoorbeeld bodem, water en dierlijk materiaal[1].

Bij dieren is deze bacterie vooral bekend van de vlekziekte bij varkens. Deze ziekte kan zich op verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld met huidafwijkingen, gewrichtsproblemen of hartproblemen. Varkens vormen het belangrijkste reservoir, maar ook andere dieren kunnen de bacterie bij zich dragen, zoals schapen, kalkoenen, knaagdieren en vissen.

Ook in het watermilieu speelt de bacterie een rol. Ze kan worden aangetroffen in het slijmlaagje op vissen. Mogelijk kunnen mensen via contact met vis besmet raken. Of vissen zelf ziek worden van deze bacterie is nog steeds niet helemaal duidelijk[2].

Bij mensen ontstaat een infectie meestal via een klein wondje in de huid. Dit gebeurt vaak bij mensen die beroepsmatig met dieren werken, zoals slagers, vissers of boeren. Toch blijkt uit recent onderzoek dat infecties ook kunnen optreden zonder duidelijk contact met dieren, vooral bij mensen met een verminderde weerstand[3].

Symptomen
De meest voorkomende vorm is een lokale huidinfectie, het zogenoemde erysipeloïd van Rosenbach. Dit is een pijnlijke, rood-paarse plek die langzaam groter kan worden, meestal op de handen of vingers. In de meeste gevallen blijft de infectie beperkt tot de huid en geneest deze goed.

Soms kan de bacterie zich echter verder in het lichaam verspreiden. Dit kan leiden tot ernstigere aandoeningen, zoals een infectie van het bloed (bacteriëmie) of van de hartkleppen (endocarditis). Deze ernstige vormen komen vooral voor bij mensen met onderliggende aandoeningen, zoals diabetes, hartziekten of een verminderde afweer.

Nieuw onderzoek laat zien dat er verschillende varianten van de bacterie bestaan, die mogelijk verschillen in hoe ziek ze iemand maken. Ook lijkt de bacterie zich makkelijker tussen verschillende diersoorten te verspreiden dan vroeger werd gedacht.

Behandeling
De behandeling bestaat meestal uit antibiotica. Penicilline is vaak het middel van eerste keus, maar ook andere antibiotica kunnen effectief zijn als dat nodig is[4]. Bij de meeste huidinfecties is de prognose goed, maar bij ernstige infecties, zoals endocarditis, blijft de ziekte lastig te behandelen en is soms levensbedreigend.

[1] Forde et al: Genomic analysis of the multi-host pathogen Erysipelothrix rhusiopathiae reveals extensive recombination and global clades in BMC Genomics - 2016
[2] Suzuki et al: Bloodstream infection caused by Erysipelothrix rhusiopathiae serotype 6: case report and review in IDCases - 2025
[3] Rostamian et al: Clinical manifestations, diagnosis and treatment of Erysipelothrix rhusiopathiae infections: a systematic review in Germs - 2022
[4] Berman et al: Erysipelothrix rhusiopathiae bacteremia treated with linezolid in Journal of Infection and Chemotherapy - 2025